Jak postępować z odpadami medycznymi w gabinecie lekarskim?

Odpady medyczne w gabinecie należy segregować od razu po ich wytworzeniu, umieszczać w odpowiednio oznakowanych workach lub pojemnikach i przekazywać wyłącznie uprawnionemu odbiorcy. Najważniejsze jest prawidłowe rozpoznanie rodzaju odpadu – od tego zależą kolor pojemnika, warunki magazynowania oraz sposób dokumentowania przekazania.

Nie wolno traktować wszystkich akcesoriów medycznych jednakowo: igła po iniekcji, opatrunek niezanieczyszczony materiałem biologicznym i zużyta elektroda do EKG wymagają innego postępowania. W tekście przybliżamy podstawy prawidłowego zarządzania odpadami w placówce medycznej.

Rodzaje i kody odpadów medycznych powstających w gabinecie

Odpady powstające podczas udzielania świadczeń zdrowotnych klasyfikuje się przede wszystkim w grupie 18 01. Kod należy dobrać do rzeczywistych właściwości odpadu, a nie tylko do nazwy zużytego produktu.

W gabinecie najczęściej pojawiają się:

• 18 01 01 – narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki, jeżeli nie zostały zaklasyfikowane jako zakaźne;
• 18 01 03* – odpady zakaźne, które zawierają lub mogą zawierać drobnoustroje chorobotwórcze, np. materiały zanieczyszczone krwią albo innym materiałem biologicznym;
• 18 01 04 – pozostałe odpady medyczne inne niż zakaźne, np. część materiałów opatrunkowych lub jednorazowej odzieży bez zanieczyszczenia materiałem potencjalnie zakaźnym;
• 18 01 06* – chemikalia zawierające substancje niebezpieczne;
• 18 01 08* – leki cytotoksyczne i cytostatyczne;
• 18 01 09 – leki inne niż cytotoksyczne i cytostatyczne.

Gwiazdka przy kodzie oznacza odpad niebezpieczny. Warto pamiętać, że ten sam rodzaj materiału może zostać inaczej sklasyfikowany zależnie od okoliczności jego użycia. Zużyta kaniula po kontakcie z krwią nie powinna być traktowana jak zwykły odpad zabiegowy..

Gdzie wyrzucać odpady medyczne?

Odpady medyczne należy wyrzucać bezpośrednio przy stanowisku, na którym powstały. Dzięki temu personel nie musi później ponownie ich sortować ani przenosić niezabezpieczonych materiałów przez gabinet. Kolor worka lub pojemnika zależy od klasyfikacji odpadu:

• czerwony – dla odpadów zakaźnych;
• żółty – dla odpadów niebezpiecznych innych niż zakaźne;
• kolor inny niż czerwony i żółty – dla odpadów medycznych innych niż niebezpieczne.

Worki jednorazowego użycia powinny znajdować się na stelażach albo w sztywnych pojemnikach. Nie należy ich przepełniać, upychać zawartości ani pozostawiać otwartych po zakończeniu pracy. Pojemnik lub worek wymaga również oznakowania – m.in. kodem odpadu, danymi wytwórcy oraz datą i godziną rozpoczęcia i zakończenia użytkowania.

Zwykły kosz na odpady komunalne nie może zastępować pojemnika na odpady medyczne. Dobrą praktyką jest przygotowanie przy każdym stanowisku dokładnie tych rodzajów pojemników, które odpowiadają wykonywanym tam procedurom.

Zużyte igły, kaniule i ostrza – zabezpieczenie odpadów ostrych

Zużyte igły, kaniule, lancety i ostrza należy od razu po użyciu wrzucić do sztywnego pojemnika odpornego na przekłucie. Nie wolno odkładać ich na blat, przenosić luzem ani wyrzucać do worka na odpady.

Pojemnik na odpady ostre powinien być:

• odporny na wilgoć, uszkodzenia mechaniczne i przekłucie;
• stabilny oraz ustawiony blisko miejsca wykonywania iniekcji, pobrań czy drobnych zabiegów;
• zamykany przed osiągnięciem maksymalnego poziomu napełnienia;
• dobrany kolorystycznie i oznakowany zgodnie z rodzajem gromadzonych odpadów.

Personel powinien też znać zasady bezpiecznego postępowania z ostrymi narzędziami. Po użyciu igły nie należy ponownie nakładać osłonki, jeśli nie wymaga tego konkretna procedura z zastosowaniem rozwiązania ograniczającego ryzyko zakłucia.

Magazynowanie i przekazanie odpadów uprawnionemu odbiorcy

Odpady medyczne można przechowywać wyłącznie w miejscu lub urządzeniu przeznaczonym do ich wstępnego magazynowania. Powinno ono zabezpieczać odpady przed dostępem osób nieuprawnionych oraz pozwalać zachować warunki odpowiednie dla ich rodzaju.

Dla odpadów zakaźnych obowiązują limity czasu i temperatury. Odpady o kodzie 18 01 03* można magazynować w temperaturze od 10°C do 18°C nie dłużej niż przez 72 godziny. W temperaturze do 10°C okres ten może wynosić maksymalnie 30 dni. Nie należy więc odkładać odbioru do momentu, aż zbierze się „większa partia”, jeżeli warunki i terminy magazynowania na to nie pozwalają.

Odpady trzeba przekazać firmie, która ma uprawnienia odpowiednie dla danych kodów i rodzaju działalności. Przed podpisaniem umowy warto zweryfikować kontrahenta w rejestrze BDO. Zakaźne odpady medyczne nie mogą trafić na składowisko ani do zwykłego systemu odbioru śmieci – są unieszkodliwiane (spalane) w przeznaczonych do tego instalacjach..

Dokumentacja i najczęstsze błędy w gospodarowaniu odpadami

Gabinet powinien prowadzić dokumentację odpadów zgodnie z zakresem obowiązków wynikających z przepisów oraz profilu swojej działalności. W typowej sytuacji przekazanie odpadu uprawnionemu odbiorcy dokumentuje się elektronicznie w systemie BDO, a ewidencja musi odpowiadać faktycznie wytwarzanym kodom i ilościom odpadów.

Najczęstsze błędy w gabinetach to:

• wrzucanie igieł, kaniul lub ostrzy do worków zamiast do sztywnych pojemników;
• mieszanie odpadów zakaźnych z odpadami niezakaźnymi albo chemicznymi;
• brak prawidłowego oznakowania worków i pojemników;
• przepełnianie pojemników na odpady ostre;
• magazynowanie odpadów przez zbyt długi czas;
• niezgodność między praktyką w gabinecie a dokumentacją prowadzoną w BDO.

Najbezpieczniejszy model to taki, w którym każdy pracownik wie, gdzie wyrzucić dany odpad, kto kontroluje pojemniki, kiedy organizowany jest odbiór i kto odpowiada za dokumentację. Regularne szkolenie zespołu oraz przegląd stosowanych pojemników, worków i procedur pozwalają ograniczyć błędy, zanim staną się problemem podczas kontroli lub zagrożeniem dla personelu..