Piątek, 16 Styczeń 2026

Elektrokardiografia u dzieci – czym różni się od EKG u dorosłych?

EKG u dzieci to zupełnie inne wyzwania diagnostyczne. Szybsze tętno, zmieniająca się anatomia serca i większa ruchliwość sprawiają, że interpretacja wyników wymaga dużej uwagi i znajomości norm dla wieku. Różnice dotyczą nie tylko rytmu serca, ale też morfologii załamków i osi elektrycznej, które zmieniają się wraz z rozwojem dziecka. Co więcej, emocje towarzyszące badaniu – stres czy lęk – mogą wpływać na jego wynik. Sprawdź, czym różni się dziecięcy zapis EKG od zapisu dorosłego pacjenta – i na co naprawdę warto zwrócić uwagę w praktyce.

Specyfika serca i układu krążenia dziecka

Serce i układ krążenia dziecka różnią się znacząco od tych u dorosłych. Powodem są dynamiczne zmiany zachodzące od narodzin aż po okres dojrzewania. W sercu noworodka występuje większa równowaga między masą mięśniową prawej i lewej komory, co w zapisie EKG skutkuje przewagą aktywności prawej komory – zwłaszcza w odprowadzeniach przedsercowych. Typowo obserwujemy większy załamek R po prawej stronie i odchylenie osi elektrycznej serca w prawo. To przesunięcie wektora aktywacji utrzymuje się do momentu, gdy dominację przejmuje lewa komora, co następuje wraz z wiekiem.

W miarę dorastania dziecka i wzrostu lewej komory zapis EKG również się zmienia. W odprowadzeniach prawokomorowych pojawia się głębszy załamek S, natomiast w lewokomorowych rośnie amplituda załamka R. Kolejną charakterystyczną cechą u dzieci jest szybszy rytm serca – u noworodków często wynosi około 125 uderzeń na minutę, a u przedszkolaków około 100. Naturalnym zjawiskiem jest także niemiarowość oddechowa, czyli fizjologiczne wahania rytmu serca zależne od fazy wdechu i wydechu.

Układ krążenia dzieci bywa również bardziej podatny na zaburzenia rytmu i przewodzenia, co znajduje odzwierciedlenie w zapisie EKG. Kluczowe znaczenie ma tu między innymi repolaryzacja – szczególnie u noworodków – oraz prawidłowa ocena odstępów PQ, zespołu QRS i załamka T. Zrozumienie tych fizjologicznych różnic jest niezwykle istotne dla trafnej interpretacji badania i podejmowania decyzji klinicznych.

Kiedy należy wykonać EKG u dziecka?

Elektrokardiografia u dzieci znajduje zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i diagnostyce chorób serca. Warto wykonać EKG, gdy dziecko doświadcza niepokojących objawów, takich jak omdlenia, ból w klatce piersiowej czy szybkie męczenie się przy niewielkim wysiłku. Badanie jest również zalecane w przypadku duszności, zawrotów głowy lub zauważalnych zaburzeń rytmu serca.

Badanie jest także rekomendowane, jeśli w rodzinie wystąpiły choroby serca, np. kardiomiopatia czy zespół długiego QT. To szczególnie ważne, jeśli zdarzały się nagłe zgony sercowe. Osoby z podejrzeniem wrodzonych wad serca również powinny poddać się temu testowi, , nawet jeśli objawy nie są jeszcze jednoznaczne.

EKG wykonuje się rutynowo przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi, aby ocenić ogólny stan serca i wykluczyć ewentualne przeciwwskazania. Równie ważne jest regularne badanie dzieci aktywnie uprawiających sport – wysiłek fizyczny może obciążać serce, a niektóre wady lub zaburzenia rytmu mogą przez długi czas nie dawać żadnych objawów. EKG pomaga również rozpoznać różne formy arytmii – takie jak tachykardia, bradykardia czy blok przedsionkowo-komorowy – oraz powikłania po infekcjach wirusowych, np. zapalenie mięśnia sercowego.

Jak przebiega badanie EKG u dziecka – przygotowanie i rozmieszczenie elektrod

Aby wynik badania EKG u dziecka był wiarygodny, niezwykle ważne jest zadbanie o jego komfort psychiczny i fizyczny. Najlepiej, jeśli dziecko leży spokojnie na plecach, w przyjaznym i cichym otoczeniu. Taka pozycja ogranicza napięcia mięśniowe, które mogą zakłócać zapis EKG. Przed przystąpieniem do badania skórę w miejscach przyłożenia elektrod należy oczyścić i odtłuścić – pozwoli to na uzyskanie lepszego kontaktu z elektrodą i wyeliminowanie artefaktów.

Prawidłowe rozmieszczenie elektrod EKG wymaga precyzji i znajomości schematu. Na klatce piersiowej dziecka zakłada się sześć elektrod przedsercowych, a cztery kolejne mocuje się na kończynach – powyżej nadgarstków oraz na zewnętrznych stronach kostek. Przykładowo, elektroda V1 umieszczana jest przy prawym brzegu mostka w czwartym międzyżebrzu, a V4 – w piątym lewym międzyżebrzu na linii środkowo-obojczykowej. Aby zapewnić dobre przyleganie, stosuje się elastyczne taśmy lub opaski, które często nawilża się roztworem soli fizjologicznej.

Ważne jest, by elektrody nie dotykały się wzajemnie – ich nieprawidłowe rozmieszczenie może wpłynąć na jakość zapisu. Po ich prawidłowym podłączeniu, aparat EKG rejestruje impulsy elektryczne serca i prezentuje je w postaci charakterystycznej krzywej.

Samo badanie trwa zaledwie kilka minut, jest całkowicie bezbolesne i nie wymaga wcześniejszego przygotowania. U dzieci bardzo niespokojnych lekarz może zdecydować się na zastosowanie łagodnego środka uspokajającego, choć najczęściej wystarczy cierpliwość i spokojne podejście personelu.

Normy EKG i interpretacja zapisu w zależności od wieku

Interpretacja EKG u dzieci przypomina układanie puzzli, gdzie ważny jest wiek malucha.W trakcie rozwoju dziecka zmienia się nie tylko tempo pracy serca, ale także kształt i charakterystyka zapisu elektrokardiograficznego. U najmłodszych serce bije szybciej, rytm bywa nieregularny, a oś elektryczna serca często przyjmuje nietypowe ustawienie. Ocena takich parametrów jak załamek P, zespół QRS czy odstęp PQ wymaga więc doświadczenia i znajomości norm odpowiednich dla konkretnego etapu rozwoju dziecka.

Zapis EKG u noworodka i niemowlęcia

EKG u noworodków i niemowląt wygląda zupełnie inaczej niż u dorosłych. To dlatego, że młode serce ma inne właściwości anatomiczne i fizjologiczne. U noworodka na EKG oś elektryczna serca skierowana jest w prawo, mówi się wtedy o prawogramie, który ma wartość około +90°. W pierwszych tygodniach życia serce bije rytmem zatokowym około 125 razy na minutę, a z czasem tempo to może wzrosnąć do 150-160 uderzeń na minutę. EKG noworodków ma kilka charakterystycznych cech:

odstęp PQ ma średnio około 100 ms,
zespół QRS jest krótki, trwający około 50-70 ms,
w odprowadzeniu III można zauważyć głęboki załamek Q sięgający nawet 6,5 mm,
załamki R w odprowadzeniu V1 mają większą amplitudę niż w V6,
ujemny załamek T w odprowadzeniach prawokomorowych jest typowy dla tego okresu.

Z biegiem czasu rytm serca maleje do około 130 uderzeń na minutę, a oś elektryczna zbliża się do wartości normogramowej. Zmianom ulega też amplituda załamków elektrokardiograficznych, z zaznaczoną przewagą lewej komory. U niemowląt czasami występuje częściowy blok prawej odnogi pęczka Hisa, który objawia się w postaci zespołu QRS typu rR' zauważalnym w odprowadzeniu V1 i jest uznawany za normalny. Mogą się również pojawić niemiarowości, takie jak niemiarowość oddechowa czy zmiany miejsca powstawania impulsu serca, co również jest typowe dla maluchów.

Zapis EKG w wieku przedszkolnym i szkolnym

Zapis EKG u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym stopniowo zaczyna przypominać ten obserwowany u dorosłych. W tym czasie rytm zatokowy stabilizuje się na poziomie ok. 100 uderzeń na minutę, a oś elektryczna serca przyjmuje wartość zbliżoną do normy – około 65°. Odstęp PQ może się wydłużać do 170 ms, natomiast zespół QRS osiąga długość do 90 ms.

Wraz z rozwojem dziecka rośnie masa lewej komory serca. To zjawisko przekłada się na pogłębienie załamka S w odprowadzeniach prawokomorowych oraz zwiększenie amplitudy załamka R w odprowadzeniach lewokomorowych. Warto wspomnieć również o wskaźniku Sokołowa, który może osiągać nawet 47 mm, zwłaszcza u dzieci bardzo szczupłych – jest to istotne przy ocenie ewentualnego przerostu mięśnia sercowego.

W tym wieku nadal mogą występować cechy charakterystyczne dla wcześniejszych etapów rozwoju, np.:

ujemny załamek T w odprowadzeniach prawokomorowych (V1–V4),
niewielka amplituda załamka T – zwykle do 5 mm,
stopniowy zanik załamka Q w odprowadzeniu III,
czas repolaryzacji podobny do tego obserwowanego u niemowląt.

U dzieci szkolnych rytm zatokowy staje się regularny, a niemiarowość oddechowa – typowa dla młodszych dzieci – zanika. Stabilizuje się również oś elektryczna serca.

Badanie EKG w tej grupie wiekowej umożliwia wczesne wychwycenie potencjalnych nieprawidłowości. Śledzenie, jak zmienia się zapis w zależności od wieku, pozwala trafnie interpretować wyniki i skutecznie monitorować rozwój układu krążenia. Dzięki temu możliwe jest szybkie reagowanie na pojawiające się zaburzenia rytmu serca lub inne niepokojące zmiany.

Przykładowe różnice morfologiczne i interpretacyjne

Zapis EKG u dzieci różni się od zapisu u dorosłych z powodu odmiennych warunków anatomicznych i fizjologicznych serca u najmłodszych pacjentów. Zmiany te należy dokładnie uwzględniać podczas interpretacji wyników badania, by nie pomylić naturalnych odchyleń rozwojowych z patologią. W praktyce pediatrycznej wiele cech zapisu, które u dorosłych byłyby niepokojące, u dzieci uznaje się za fizjologiczne.

Najczęstsze i najważniejsze różnice, na które warto zwrócić uwagę w zapisie EKG u dzieci to:

Fizjologiczna niemiarowość oddechowa – typowa dla wieku dziecięcego. Powoduje zmienność długości odstępów RR w zależności od fazy oddechu.
Nadkomorowe wędrowanie rozrusznika – objawia się zmiennością kształtu załamka P przy jednoczesnym utrzymaniu rytmu zatokowego.
Przesunięcie osi elektrycznej serca w prawo – charakterystyczne zwłaszcza u noworodków i niemowląt, wynika z proporcji masy mięśnia sercowego.
Częściowy blok prawej odnogi pęczka Hisa – często spotykany w zapisie EKG w odprowadzeniu V1, gdzie może przyjmować formę zespołu QRS typu rR’.
Ujemne załamki T w odprowadzeniach prawej komory (V1–V3) – zjawisko uznawane za fizjologiczne aż do około 10. roku życia.

Z wiekiem zmienia się zarówno amplituda, jak i czas trwania załamków R i S, dlatego interpretacja wyników zawsze powinna być oparta na aktualnych normach wiekowych. Nie można stosować tych samych kryteriów diagnostycznych dla noworodka, przedszkolaka i nastolatka – fizjologia serca dziecka stale się zmienia.

Warto również pamiętać, że błędy techniczne mogą znacząco zafałszować wynik. Niewłaściwe rozmieszczenie elektrod do EKG, ich słaby kontakt ze skórą czy też ruchliwość dziecka prowadzą do artefaktów, które utrudniają ocenę zapisu.

Potrzebujesz elektrod EKG dopasowanych do najmłodszych pacjentów?

Precyzyjne badanie EKG u dzieci wymaga nie tylko doświadczenia personelu, ale też odpowiedniego sprzętu – w tym elektrod pediatrycznych, które zapewniają komfort i dokładny odczyt nawet u bardzo ruchliwych maluchów. W medycznysklep24.pl znajdziesz szeroki wybór elektrod EKG dla noworodków i dzieci, przystosowanych do wrażliwej skóry i małej powierzchni ciała. Sprawdź aktualną ofertę i zapewnij swoim małym pacjentom profesjonalne warunki diagnostyki.