Artefakty w zapisie EKG – jak je rozpoznać i eliminować?

Elektrokardiogram (EKG) stanowi jeden z podstawowych testów diagnostyki kardiologicznej, umożliwiający ocenę elektrycznej aktywności serca. Podczas tego badania mogą się jednak pojawić zakłócenia sygnału, znane jako artefakty. Są one często nieuniknionym elementem zapisu EKG, szczególnie podczas testów wysiłkowych lub badań ambulatoryjnych. Artefakty te mogą na pierwszy rzut oka imitować rzeczywistą aktywność serca, co niejednokrotnie prowadzi do fałszywych diagnoz i niepotrzebnych interwencji. W artykule przyjrzymy się różnym rodzajom artefaktów, ich przyczynom oraz sposobom minimalizowania ich wpływu na wynik badania.

Czym są artefakty w EKG i jakie są ich przyczyny?

Artefakty w zapisie EKG to zakłócenia, które nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności elektrycznej serca. Mogą utrudniać interpretację badania, a w skrajnych przypadkach sugerować nieistniejące zaburzenia rytmu lub przewodzenia.

Źródła artefaktów można podzielić na kilka podstawowych grup:

• ruch pacjenta (drżenie mięśni, zmiana pozycji ciała),
• problemy z elektrodami, najczęściej wynikające z ich niedostatecznego przylegania do skóry,
• zakłócenia elektryczne pochodzące z otoczenia (szum sieciowy 50/60 Hz generowany przez urządzenia elektroniczne),
• błędy techniczne związane ze sprzętem EKG, takie jak uszkodzone przewody czy nieprawidłowe ustawienia filtrów.

Artefakty ruchowe najczęściej wynikają z napięcia mięśniowego lub zmiany pozycji podczas badania. Problemy z przyleganiem elektrod nasilają się szczególnie w trakcie długotrwałego monitorowania, gdy pacjent porusza się lub poci. Z kolei praca w środowisku o podwyższonym poziomie zakłóceń elektromagnetycznych może istotnie obniżać jakość zapisu.

Odpowiednie przygotowanie pacjenta, prawidłowe rozmieszczenie elektrod oraz regularna kontrola i kalibracja sprzętu znacząco ograniczają ryzyko występowania artefaktów. Ich nieuwzględnienie w procesie interpretacji może prowadzić do błędnych decyzji klinicznych i niepotrzebnych interwencji.

Jak rozpoznać artefakty w zapisie EKG?

Rozpoznawanie artefaktów w EKG wymaga trochę wprawy i znajomości sygnałów. Ważne jest, by umieć oddzielić zakłócenia od rzeczywistych problemów z sercem. Artefakty często manifestują się jako nieregularne fluktuacje, które nie korelują z fizjologicznym rytmem serca i nie wpisują się w typową morfologię zespołów QRS.

Podczas analizy zapisu warto uwzględnić kontekst kliniczny oraz – w przypadku monitorowania ambulatoryjnego – aktywność pacjenta zapisaną w dzienniczku. Korelacja czasowa między objawami, ruchem pacjenta a zmianami w zapisie często pozwala odróżnić artefakt od patologii. Doświadczenie lekarza jest tutaj kluczowe, bo pomaga uniknąć błędnych diagnoz arytmii i nieprawidłowych decyzji w leczeniu.

Artefakty mięśniowe (EMG)

Artefakty mięśniowe pojawiają się, gdy mięśnie klatki piersiowej i pleców napinają się podczas mówienia, kaszlu czy chodzenia. Te sygnały o wysokiej częstotliwości wyglądają jak drobne fluktuacje i szumy w zapisie EKG. Często występują razem z artefaktami ruchowymi, co dodatkowo komplikuje diagnostykę. W celu ograniczenia ich wpływu należy zwrócić uwagę na:

• odpowiednie przygotowanie pacjenta do badania,
• minimalizację napięcia mięśniowego w trakcie rejestracji,
• właściwe ustawienie filtrów w aparacie EKG.

Współpraca pacjenta oraz prawidłowa konfiguracja filtrów istotnie poprawiają jakość zapisu i zwiększają jego wartość diagnostyczną.

Artefakty ruchowe

Artefakty ruchowe należą do najczęściej obserwowanych zakłóceń w badaniu EKG. Powstają w wyniku przemieszczania się pacjenta, zmiany pozycji ciała, napięcia mięśni lub przesunięcia elektrod. W zapisie mogą przyjmować postać nieregularnych wychyleń linii podstawowej, które w niektórych przypadkach przypominają groźne arytmie, takie jak częstoskurcz komorowy.

Problem ten nasila się w badaniach ambulatoryjnych oraz podczas długotrwałego monitorowania, np. w badaniu Holterowskim. Nawet niewielkie ruchy mogą generować zakłócenia dominujące w zapisie. Dlatego tak istotne jest prowadzenie dzienniczka aktywności oraz korelowanie momentów ruchu z występującymi zmianami w EKG. Prawidłowa interpretacja wymaga analizy powtarzalności sygnału, jego obecności w wielu odprowadzeniach oraz oceny zgodności z klinicznym stanem pacjenta.

Artefakty pochodzenia elektrycznego

Artefakty w EKG o pochodzeniu elektrycznym są efektem zakłóceń wynikających z zewnętrznych źródeł elektromagnetycznych, takich jak urządzenia elektryczne czy linie energetyczne. W zapisie EKG te zakłócenia widoczne są jako sinusoidalne szumy z częstotliwością 50/60 Hz, nazywane zakłóceniami sieciowymi.

Zakłócenia tego typu mogą również wynikać z uszkodzeń przewodów, nieprawidłowego uziemienia aparatu lub niewłaściwego kontaktu elektrody ze skórą. Ich obecność znacząco utrudnia interpretację zapisu, zwłaszcza w ocenie odcinka ST i drobnych zmian repolaryzacyjnych.

W celu minimalizacji artefaktów elektrycznych należy:

• regularnie kontrolować stan techniczny aparatu i przewodów,
• zapewnić prawidłowe uziemienie urządzenia,
• ograniczyć obecność źródeł zakłóceń elektromagnetycznych w otoczeniu,
• odpowiednio przygotować pacjenta i zadbać o stabilne przyleganie elektrod.

Świadomość potencjalnych źródeł zakłóceń pozwala ograniczyć ryzyko błędnej interpretacji i zwiększa wiarygodność badania.

Jak eliminować artefakty EKG?

Aby uzyskać dokładny zapis EKG, ważne jest usunięcie wszelkich zakłóceń. Podstawowe elementy, które należy uwzględnić:

• pacjent powinien mieć luźne ubranie, które nie powoduje ucisku przewodów ani elektrod,
• w miejscach przyklejenia elektrod należy usunąć nadmierne owłosienie,
• skóra powinna być czysta i odtłuszczona – bez balsamów i kremów,
• elektrody muszą być prawidłowo umieszczone i stabilnie przylegać do skóry,
• przewody powinny być sprawne, nieuszkodzone i zabezpieczone przed przypadkowym przemieszczeniem.

Dodatkowo bieżąca obserwacja zapisu oraz właściwa filtracja sygnału pozwalają szybko wychwycić i ograniczyć wpływ zakłóceń.

Przygotowanie pacjenta

Odpowiednie przygotowanie pacjenta znacząco zmniejsza ryzyko artefaktów, zwłaszcza w badaniach długotrwałych, takich jak Holter EKG.

Należy:

• oczyścić i dokładnie osuszyć skórę w miejscach aplikacji elektrod,
• usunąć owłosienie utrudniające kontakt elektrody ze skórą,
• unikać preparatów pozostawiających tłusty film,
• poinformować pacjenta o konieczności ograniczenia nadmiernych ruchów podczas badania,
• w miarę możliwości unikać przebywania w silnym polu elektromagnetycznym.

W przypadku monitorowania ambulatoryjnego istotne jest prowadzenie dzienniczka aktywności. Ułatwia to korelację zmian w zapisie z rzeczywistą aktywnością pacjenta i zmniejsza ryzyko błędnej interpretacji.

Poprawne rozmieszczenie elektrod

Precyzyjne rozmieszczenie elektrod EKG jest jednym z najważniejszych elementów minimalizacji artefaktów technicznych. Elektrody muszą być umieszczone zgodnie z obowiązującymi standardami anatomicznymi oraz stabilnie przylegać do suchej skóry.

W przypadku zapisu 12-odprowadzeniowego elektrody przedsercowe należy umieścić w następujących lokalizacjach:

• "V1" przy prawym brzegu mostka w czwartym międzyżebrzu,
• "V2" po lewej stronie mostka,
• "V3" między "V2" i "V4",
• "V4" w linii środkowo-obojczykowej w piątym międzyżebrzu,
• "V5" i "V6" w linii pachowej przedniej i środkowej, także w piątym międzyżebrzu.

Nieprawidłowa lokalizacja elektrod może prowadzić do zmian w morfologii zespołów QRS, odcinka ST oraz osi elektrycznej serca, co zwiększa ryzyko błędnej interpretacji. W badaniach długotrwałych należy dodatkowo okresowo kontrolować stabilność mocowania oraz stan techniczny przewodów.

Filtracja sygnału – co warto wiedzieć?

Filtracja sygnału EKG przy użyciu filtrów analogowych i cyfrowych pozwala ograniczyć wpływ zakłóceń mięśniowych i sieciowych. Jest to szczególnie istotne w monitorowaniu ambulatoryjnym oraz podczas testów wysiłkowych.

Należy jednak pamiętać, że:

• nieprawidłowe ustawienie filtrów może zniekształcać odcinek ST i fale T,
• nadmierna filtracja może maskować subtelne zmiany kliniczne,
• parametry filtrów powinny być dostosowane do rodzaju badania i stanu pacjenta.

Optymalne wykorzystanie filtracji wymaga doświadczenia operatora oraz znajomości wpływu poszczególnych ustawień na morfologię zapisu.

Kiedy artefakt może utrudnić diagnozę?

Artefakty stają się szczególnie problematyczne, gdy obejmują znaczną część zapisu. Jeżeli dominują w ponad 20% rejestrowanego materiału, interpretacja rytmu i morfologii zespołów QRS może być istotnie utrudniona.

W takich sytuacjach zakłócenia mogą imitować groźne arytmie, takie jak częstoskurcz komorowy czy migotanie przedsionków. Błędna interpretacja może prowadzić do niepotrzebnego wdrożenia farmakoterapii, hospitalizacji, a w skrajnych przypadkach – do nieuzasadnionych procedur inwazyjnych.

Podczas monitorowania Holterowskiego oraz testów wysiłkowych nawet niewielkie ruchy pacjenta mogą maskować rzeczywiste zmiany repolaryzacyjne. W razie wątpliwości należy rozważyć powtórzenie badania, po wcześniejszym skorygowaniu potencjalnych źródeł zakłóceń

Wybierz sprawdzone elektrody EKG – postaw na jakość zapisu

Jakość zapisu EKG w dużej mierze zależy od właściwego kontaktu elektrody ze skórą oraz stabilności sygnału podczas całego badania. Nawet najlepiej skalibrowany aparat nie zagwarantuje wiarygodnego wyniku, jeśli elektrody nie zapewniają odpowiedniej przewodności lub ulegają przesunięciu w trakcie monitorowania. W warunkach testów wysiłkowych, monitorowania holterowskiego czy pracy w SOR stabilność i powtarzalność sygnału mają bezpośredni wpływ na trafność decyzji klinicznych.

W ofercie medycznysklep24.pl dostępne są elektrody EKG przeznaczone do badań spoczynkowych, wysiłkowych oraz monitorowania długoterminowego. To rozwiązania kompatybilne z większością systemów rejestrujących, zaprojektowane z myślą o minimalizacji artefaktów i zapewnieniu wysokiej jakości zapisu. Odpowiedni dobór elektrod to realne wsparcie w codziennej diagnostyce – mniej powtórzeń badań, większa pewność interpretacji i większe bezpieczeństwo pacjenta